Nauka i weryfikacja

Przepisów: 14

• Kiedy Karta w ogóle ma zastosowanie

  Charter Art. 51 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Karta wiąże instytucje UE we wszystkim, co robią, a państwa członkowskie — tylko wtedy, gdy stosują prawo Unii: stosują rozporządzenie, transponują dyrektywę albo w inny sposób działają w zakresie prawa UE. Sprawa czysto krajowa, bez elementu prawa UE, jest poza Kartą, choćby była bardzo poważna; tam drogą jest konstytucja krajowa i EKPC. Karta nie rozszerza też kompetencji Unii (art. 51 ust. 2).

  Niesprawdzone przez człowieka

• Jak daleko można ograniczyć prawo

  Charter Art. 52 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Nie wszystkie prawa z Karty są absolutne. Ograniczenie jest zgodne z prawem tylko wtedy, gdy jest przewidziane ustawą, szanuje istotę prawa, jest rzeczywiście konieczne i proporcjonalne do celu interesu ogólnego lub ochrony praw innych osób. Jeżeli prawo z Karty odpowiada prawu z EKPC, jego znaczenie i zakres są co najmniej takie jak w Konwencji — prawo UE może chronić szerzej, nigdy węziej (art. 52 ust. 3).

  Niesprawdzone przez człowieka

• Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego

  Charter Art. 7 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, mieszkania oraz komunikowania się. W prawie UE stoi ono obok — ale nie jest tożsame z — odrębnym prawem do ochrony danych z art. 8; inwigilacja, przeszukania i podsłuch dotykają tego artykułu nawet bez zbioru danych osobowych.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Ochrona danych osobowych

  Charter Art. 8 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Dane osobowe muszą być przetwarzane rzetelnie, w określonych celach i na uzasadnionej podstawie przewidzianej ustawą; każdy ma prawo dostępu do zebranych o nim danych i ich sprostowania, pod kontrolą niezależnego organu. To konstytucyjny korzeń RODO — konkretne prawa, z których faktycznie korzystasz, są w tym rozporządzeniu, nie tutaj.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Wolność wypowiedzi i informacji

  Charter Art. 11 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Każdy ma prawo do posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice; szanuje się wolność i pluralizm mediów. Wobec platformy, a nie państwa, prawo to działa głównie przez prawo wtórne UE — przepisy DSA o moderacji treści i uzasadnieniach decyzji.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Niedyskryminacja

  Charter Art. 21 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Zakazana jest wszelka dyskryminacja — w tym ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną — a także dyskryminacja ze względu na przynależność państwową w zakresie Traktatów. W odróżnieniu od większości postanowień Karty, TSUE uznał, że na to można powoływać się wprost także w sporze między podmiotami prywatnymi.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Skuteczny środek prawny i rzetelny proces

  Charter Art. 47 · CELEX 12012P/TXT ↗

  Każdy, czyje prawa z prawa UE naruszono, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem: sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, z możliwością porady, obrony i reprezentacji oraz pomocy prawnej, gdy jest to konieczne dla skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Jest szersze niż odpowiedniki z Konwencji — nie ogranicza się do spraw cywilnych i oskarżeń karnych.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Prawo do rzetelnego procesu

  ECHR Art. 6 ↗

  Przy rozstrzyganiu o prawach i obowiązkach cywilnych albo o zasadności oskarżenia karnego każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, z domniemaniem niewinności i minimalnymi prawami obrony w sprawach karnych. Uwaga na granicę: postępowania, które w rozumieniu Konwencji nie są ani cywilne, ani karne — wiele spraw podatkowych i imigracyjnych — pozostają poza nim.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego

  ECHR Art. 8 ↗

  Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, mieszkania i korespondencji. Władza publiczna może ingerować tylko wtedy, gdy jest to zgodne z ustawą i konieczne w demokratycznym społeczeństwie dla jednego z wymienionych celów — bezpieczeństwa państwowego, bezpieczeństwa publicznego, dobrobytu gospodarczego kraju, zapobiegania zakłóceniom porządku lub przestępczości, ochrony zdrowia lub moralności albo praw innych osób. W praktyce Konwencji ten artykuł niesie sprawy o ochronę danych, inwigilację i monitoring w pracy.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Wolność wyrażania opinii

  ECHR Art. 10 ↗

  Każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii, w tym do posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice. Konwencja wprost mówi, że korzystanie z niej niesie obowiązki i odpowiedzialność, więc może być ograniczone, gdy przewiduje to ustawa i jest to konieczne w demokratycznym społeczeństwie — dla bezpieczeństwa państwowego, bezpieczeństwa publicznego, zapobiegania zakłóceniom lub przestępstwom, ochrony zdrowia, moralności, dobrego imienia lub praw innych, informacji poufnych albo powagi i bezstronności władzy sądowej.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Prawo do skutecznego środka odwoławczego

  ECHR Art. 13 ↗

  Każdy, czyje prawa z Konwencji naruszono, musi mieć skuteczny środek odwoławczy przed organem krajowym, nawet jeśli naruszenia dopuściły się osoby działające urzędowo. To ten artykuł stoi za wymogiem wyczerpania środków krajowych przed Strasburgiem: system krajowy ma mieć najpierw szansę naprawić sprawę.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Zakaz dyskryminacji

  ECHR Art. 14 ↗

  Korzystanie z praw Konwencji musi być zapewnione bez dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny, takiej jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, poglądy polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź inny status. W odróżnieniu od art. 21 Karty nie jest samodzielny: przywiera do innego prawa Konwencji, więc nie można powołać się na niego osobno (Protokół 12 wprowadza zakaz ogólny, ale tylko dla państw, które go ratyfikowały).

  Niesprawdzone przez człowieka

• Kto może wnieść skargę do Trybunału

  ECHR Art. 34 ↗

  Skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka może wnieść każda osoba, organizacja pozarządowa lub grupa osób, która twierdzi, że jest ofiarą naruszenia przez jedno z państw związanych Konwencją. „Ofiara” oznacza osobiście i bezpośrednio dotkniętą — nie można skarżyć się na ustawę w oderwaniu od własnej sytuacji ani w imieniu ogółu. Państwa zobowiązują się nie utrudniać korzystania z tego prawa.

  Niesprawdzone przez człowieka

• Warunki dopuszczalności

  ECHR Art. 35 ↗

  Trybunał może zająć się sprawą dopiero po wyczerpaniu wszystkich krajowych środków odwoławczych i w ciągu czterech miesięcy od ostatecznej decyzji krajowej. Termin czteromiesięczny wprowadził Protokół nr 15 i stosuje się go, gdy ostateczna decyzja krajowa zapadła 1 lutego 2022 r. lub później; wcześniej termin wynosił sześć miesięcy. Skarga jest też niedopuszczalna, gdy jest anonimowa, co do istoty tożsama ze sprawą już rozpatrzoną, oczywiście bezzasadna albo stanowi nadużycie prawa do skargi.

  Niesprawdzone przez człowieka